COVID-19 PANDEMİ SÜRECİNİN İŞ HUKUKUNA ETKİLERİ VE GÜNCEL GELİŞMELER
Fesih Yasağı ve Ücretsiz İzin Uygulama Hakkı
27/10/2020 tarihli ve 31287 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 3135 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile fesih yasağı ve ücretsiz izine ilişkin süreler 17/01/2021 tarihine kadar uzatılmıştır.
Torba Kanun 9.maddesi ile İş Kanunu’na, Geçici Madde 10 eklenmiştir. Bu düzenleme ile her türlü iş veya hizmet sözleşmesi, Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 3 (üç) ay süreyle, İş Kanunu 25 inci maddenin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde ve diğer kanunların ilgili hükümlerinde yer alan ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri sebepler dışında, işveren tarafından feshedilemeyecektir. Cumhurbaşkanı üç aylık süreyi altı aya kadar uzatmaya yetkili kılınmıştır.
Bu maddeye aykırılık halinde uygulanacak yaptırım maddenin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Bu fıkraya göre, belirtilen yasağa aykırı olarak, iş sözleşmesini fesheden işveren veya işveren vekiline, sözleşmesi feshedilen her bir işçi için fiilin işlendiği (yani feshin gerçekleştiği) tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası verilir.
Bununla birlikte, maddede, işverenlere fesih yasağı ile birlikte geçici bir hak da tanınmıştır. Bu düzenleme öncesi, İş Kanunu ve içtihatlara göre işverenin işçiyi ücretsiz izne ayırabilmesi için işçinin yazılı rızasının alınması gerekli olmakla birlikte, Torba Kanun ile getirilen bu geçici hak ile işverenlere, bahsettiğimiz fesih yasağı süresi boyunca, işçileri ücretsiz izne çıkarabilme hakkı tanınmıştır.
Bu doğrultuda, işveren, işçiyi bu süre boyunca ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan bir hal olmadığı takdirde, işten çıkaramayacak, ancak, ücretsiz izne ayırabilecektir. Ücretsiz izne ayrılan işçinin haklı nedene dayanarak fesih hakkı bulunmayacaktır.
Ücretsiz İzin Ücret Desteği
Torba Kanun madde 7 ile İşsizlik Sigortası Kanunu’nda yapılan değişiklik ile aşağıdaki şartları sağlayan işçilere, fesih yasağı süresini (İş Kanunu geçici madde 10 / bkz. 2.a. numaralı notumuz) geçmemek üzere, bu süre içerisinde ücretsiz izinde bulundukları veya işsiz kaldıkları süre kadar, fondan günlük 39,24 TL nakdi ücret desteği verilecektir.
İşçiye sağlanacak bu destek ödemesinden sadece damga vergisi kesintisi yapılacaktır.
Bu destekten yararlanılabilecek işçiler:
– Bu maddenin yürürlük tarihinde (17.04.2020) bir iş sözleşmesi bulunmakla birlikte, işveren tarafından ücretsiz izne çıkarılmış ve kısa çalışma ödeneğinden de yararlanamamakta olanlar,
– 15.03.2020 tarihinden sonra İşsizlik Sigortası Kanunu 51.madde (“İşsizlik Ödeneğine Hak Kazanmanın Şartları” başlıklı maddedir) kapsamında iş sözleşmesi feshedilen ve İşsizlik Sigortası Kanunu diğer hükümlerine göre işsizlik ödeneğinden yararlanamayan işçilerdir.
Ücretsiz izne ayrılarak nakdi ücret desteğinden yararlanan işçinin fiilen çalıştırıldığının tespiti halinde, işverene, bu şekilde çalıştırılan her işçi ve çalıştırıldığı her ay için ayrı ayrı olmak üzere fiilin işlendiği tarihteki aylık brüt asgari ücret tutarında çalışma ve iş kurumu il müdürlüklerince idari para cezası uygulanacaktır ve ödenen nakdi ücret desteği ödeme tarihinden itibaren işleyecek kanuni faizi ile birlikte işverenden tahsil edilecektir.
Kısa Çalışma Ödeneği
1 Aralık 2020 tarihli 31321 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı ile 2020/Aralık ayı sonuna kadar uzatılmıştır.
Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir.
Zorlayıcı sebeplerle kısa çalışma yapılması halinde, kısa çalışma ödeneği ödemeleri 4857 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinin (III) numaralı bendinde ve aynı Kanunun 40 ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar.
İşçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerekir:
Bu koşulu taşımayanlar, kısa çalışma süresini geçmemek üzere son işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanmaya devam eder.
Cumhurbaşkanı, başvuru tarihini ve/veya kısa çalışma ödeneğinin süresini sektörel olarak ayrı ayrı veya bir bütün olarak 30/6/2021 tarihine kadar uzatmaya ve birinci fıkrada belirlenen günleri farklılaştırmaya yetkilidir.
Kısa Çalışma Ödeneğinde Hatalı veya Yanlı Beyanın Neticesi
Torba Kanun ile İşsizlik Sigortası Kanunu’na eklenen geçici 25.madde ile işverenlerin koronavirüs (Covid-19) sebebiyle doğan ve zorlayıcı sebep gerekçeli olarak yaptıkları, kısa çalışma başvuruları için uygunluk testi tamamlanmaksızın, işverenlerin beyanı doğrultusunda ödemeler gerçekleştirilecektir. Ancak, bu süreçte, işverenin hatalı veya yanlış verilen bilgiler vermek suretiyle, kısa çalışma ödeneğinden faydalanması halinde, yapılan ödemeler faizi ile birlikte işverenden geri alınacaktır.
Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmelerine İlişkin Süreler
Torba Kanun madde 1 / (ı) bendi ile Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamındaki yetki tespitlerinin verilmesi, toplu iş sözleşmelerinin yapılması, toplu iş uyuşmazlıklarının çözümü ile grev ve lokavta ilişkin süreler, Torba Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten (17.04.2020) itibaren üç ay süreyle uzatılmıştır. Düzenlemeye ilişkin süre tekrardan uzatılmamıştır.
